نقشه‌ راه رادیوگرافی در تشخیص تومورهای استخوانی

تومورهای استخوانی طیفی از ضایعات خوش‌خیم، بدخیم و شبه‌تومور هستند. نخستین ابزار ارزیابی آن‌ها رادیوگرافی ساده است؛ روشی که با وجود پیشرفت CT و MRI همچنان سنگ‌بنای تشخیص به شمار می‌آید.

سن بیمار: مهم‌ترین سرنخ است. در بیماران زیر ۳۰ سال بیشتر ضایعات خوش‌خیم‌اند، به‌جز استئوسارکوم و یوئینگ سارکوم. در بالای ۳۰ سال، متاستاز، کندروسارکوم و میلوم شایع‌ترین بدخیمی‌ها هستند.

محل ضایعه: جایگاه ضایعه در اسکلت (بلند یا تخت، محوری یا ضمیمه‌ای) و در استخوان بلند (اپی‌فیز، متافیز، دیافیز) کلید تشخیص است. برای نمونه، تودهٔ اپی‌فیزیال در فرد بالغ بیشتر به نفع تومور سلول غول‌آساست.

تراکم و ماتریکس: ضایعات ممکن است استئولیتیک، استئوبلاستیک یا مختلط باشند. الگوهای خاص مینرالیزاسیون مانند «قوس و حلقه» (ضایعات غضروفی)، «ابری» (تومورهای استخوان‌ساز) یا «شیشه مات» (دیسپلازی فیبروز) مسیر تشخیص را مشخص می‌کنند.

حدود و واکنش پریوست: حدود جغرافیایی نشانهٔ خوش‌خیمی‌اند؛ حدود نفوذی تهاجم را القا می‌کنند. واکنش پریوستال جامد غیرتهاجمی است.

تغییرات کورتکس و بافت نرم: بزرگی تدریجی قشر بیشتر خوش‌خیم است، درحالی‌که تخریب کامل کورتکس یا تودهٔ بافت نرم همراه ضایعه، زنگ خطر بدخیمی محسوب می‌شود.

تعداد ضایعات: وجود ضایعات متعدد به‌ویژه در افراد بالای ۴۰ سال معمولاً نشان‌دهندهٔ متاستاز یا میلوم است.

 نکات تکمیلی:

هر ضایعهٔ استئولیتیک در بالای ۴۰ سال تا خلافش ثابت نشود بدخیم در نظر گرفته می‌شود.
برخی ضایعات خوش‌خیم یا عفونت‌ها ممکن است تومور بدخیم را تقلید کنند.
سیستم Bone-RADS ابزار استانداردی برای گزارش‌نویسی و تصمیم‌گیری مدیریتی ارائه می‌دهد.

در یک جمله رادیوگرافی با نگاهی سیستماتیک به سن، محل، تراکم، ماتریکس، حدود، پریوست، کورتکس و تعداد ضایعات، کلید طلایی افتراق خوش‌خیم از بدخیم در تومورهای استخوانی است.

 گـردآورنـده: زهرا یونسی