رویکرد عملی به ضایعات اوربیتال بر اساس بخش‌های آناتومیک

در رویکرد تصویربرداری ضایعات حدقه‌ی چشم، تقسیم‌بندی آن به کمپارتمان‌های آناتومیک مختلف نقش مهمی در محدود کردن تشخیص‌های افتراقی دارد. روش‌های تصویربرداری شامل CT و MRI هستند که هرکدام مزیت‌های خاص خود را دارند؛ CT برای ارزیابی سریع اورژانس‌ها، ساختارهای استخوانی و کلسیفیکاسیون مناسب‌تر است، در حالی که MRI با کنتراست ارزیابی بافت نرم شامل عضلات خارج‌ چشمی، چربی، عصب بینایی و ضایعات داخل کره چشم را ممکن می‌کند. شدت سیگنال معمولاً با عضلات خارج‌چشمی مقایسه می‌شود و در مورد عصب بینایی، عصب طرف مقابل یا ماده سفید مغز به عنوان مرجع در نظر گرفته می‌شود. استفاده از توالی‌هایی نظیر T1، T2، سکانس‌های فَت‌سَت با تزریق گادولینیوم، DWI/ADC برای ارزیابی محدودیت انتشار و SWI برای تشخیص کلسیفیکاسیون یا خونریزی از ارکان اصلی ارزیابی هستند.

در کمپارتمان غلاف عصب بینایی (ONSC)، نوریت اپتیک به‌ویژه در زمینه مالتیپل اسکلروزیس با افزایش سیگنال T2 و تقویت پس از تزریق، اغلب در بخش قدامی و به صورت یک‌طرفه دیده می‌شود. نوروپاتی ایسکمیک (ION) با افزایش سیگنال T2، تغییرات تقویت و گاهی علامت «bright spot» در موارد آنتر IOR و محدودیت انتشار مشخص می‌شود. گلیوم عصب بینایی با بزرگ‌شدن عصب و سیگنال T2 بالا همراه با تقویت خفیف مشخص می‌شود، در حالی که مننژیوم غلاف عصب بینایی با تقویت همگن اطراف عصب و علامت «tram-track» یا «doughnut» شناخته می‌شود. پری‌نوریت اپتیک با تقویت خطی غلاف عصب و چربی مجاور، همراه با حفظ سیگنال طبیعی عصب مرکزی دیده می‌شود.

در فضای اینتراکونال، شایع‌ترین ضایعات عروقی شامل CVM یا همان مالفورماسیون وریدی کاورنوز با توده واضح T2 هایپر و هیپو کپسول و الگوی تقویت تدریجی هستند. مالفورماسیون‌های لنفاتیک به‌صورت ضایعات کیستیک با سطوح مایع–مایع و تقویت کم یا محدود به اجزای وریدی دیده می‌شوند. متاستازها می‌توانند الگوهای بسیار متنوعی داشته باشند و معمولاً چربی و عضلات را درگیر کرده و تقویت ناهمگن و مولتی‌کمپارتمان ایجاد می‌کنند.

در فضای کونال، بیماری تیروئیدی چشم (TED) با بزرگ‌شدن قرینه و دوطرفه عضلات و حفظ تاندون‌ها همراه با الگوی درگیری «I’M SLOw» و سیگنال T2 بالا در فاز فعال شناخته می‌شود. میوزیت ایدیوپاتیک اربیتال معمولاً یک‌طرفه بوده، تاندون را نیز درگیر می‌کند و التهاب چربی اطراف را نشان می‌دهد. بیماری IgG4 معمولاً با بزرگ‌شدن عضلات به‌ویژه LRM، حفظ تاندون، سیگنال T2 ایزو تا هیپو و تقویت همگن مشخص می‌شود. لنفوم کونال به صورت بزرگ‌شدن یکطرفه، تقویت همگن و محدودیت انتشار بارز با مقادیر ADC بسیار پایین ظاهر می‌شود.

در فضای اکستراکونال، عفونت‌های حدقه‌ای اهمیت اورژانسی دارند و CT برای افتراق پره‌سپتال از پُست‌سپتال ارجح است. سلولیت و آبسه با استرندینگ چربی و کلکسیون‌های با حاشیه قابل تقویت دیده می‌شوند. همانژیوم نوزادی با سیگنال T2 بالا، تقویت همگن قوی و فلویویدهای متعدد مشخص می‌شود. رابدمیوسارکوم یک توده تهاجمی با سیگنال T2 بالا، تقویت قوی، محدودیت انتشار و گاهی اروژن استخوان است. شوانوما به صورت توده خوب‌تعریف با سیگنال T2 ناهمگن و تقویت آنی دیده می‌شود، در حالی که نوروفیبروم علامت «target sign» را در T2 نشان می‌دهد. لنفوم با تقویت همگن، قالب‌گیری به اطراف بدون تخریب و محدودیت انتشار شدید مشخص می‌شود.

در دستگاه اشکی، آدنوم پلی‌مورفیک به صورت توده لوبولار با سیگنال T2 بالا و تقویت ناهمگن دیده می‌شود. تومورهای بدخیم اشکی با حاشیه نامشخص، تهاجم به بافت‌های اطراف، اروژن استخوان و محدودیت انتشار مشخص می‌شوند. داکریوآدنیت حاد با تورم منتشر غده و استرندینگ چربی مجاور و تقویت شدید و نوع مزمن با فیبروز و آتروفی مشخص می‌شود. لنفوم غده اشکی نیز با تقویت همگن و محدودیت انتشار دیده می‌شود.

در کمپارتمان کره چشم، رتینوبلاستوم در کودکان با توده T2 هیپو، کلسیفیکاسیون (به‌صورت void در SWI)، محدودیت انتشار و گاهی گسترش به عصب بینایی مشخص می‌شود. ملانوم مشیمیه در بزرگسالان معمولاً T1 هیپر و T2 هیپو است و ممکن است شکل قارچی به خود بگیرد. جداشدگی شبکیه به صورت مایع V-شکل بین شبکیه و اپی‌تلیوم رنگدانه‌ای دیده می‌شود و جداشدگی مشیمیه به شکل دوکوژ یا «توپ تنیس» بین مشیمیه و صلبیه ظاهر می‌شود. اندوفتالمیت با ضخیم‌شدن و تقویت لایه uvea و محدودیت انتشار در مایع چرکی همراه است..

گـردآورنـده: مبینا محمدی کیا